Wysokie koszty pracy w Polsce – co mówią dane PIE
Wysokie koszty pracy w Polsce i presja płacowa dotyka szczególnie branżę transportu, spedycji i logistyki (TSL). Problem ten zgłosiło aż 77% firm. W budownictwie dodatkowym utrudnieniem jest niedobór pracowników. Wskazało go 66% badanych. Wysokie koszty pracy często wiążą się z rosnącymi wymaganiami płacowymi. Jest to szczególnie widoczne w sektorach o dużej rotacji i deficycie kompetencji.
Katarzyna Zybertowicz, starsza analityczka PIE, podkreśla:
„Firmom doskwiera nie tylko presja popytowa, ale także kosztowa, o czym świadczą wysokie koszty pracownicze i ceny energii” – PIE, sierpień 2025.
Rosnące wynagrodzenia nie wynikają wyłącznie z presji pracowników. Istotną rolę odgrywają ustawowe podwyżki płacy minimalnej, dodatkowe premie i nagrody, a także zmiany w strukturze zatrudnienia. W branżach o deficycie kadr konkurencja o pracowników skłania przedsiębiorstwa do oferowania wyższych stawek oraz pakietów benefitów, co dodatkowo podnosi koszty całkowite zatrudnienia. Do tego dochodzą ukryte koszty utrzymania ruchu, takie jak naprawy awaryjne czy przestoje wynikające z niedoboru personelu.
Pozostałe bariery utrudniające działalność firm
Niepewność gospodarcza
56% przedsiębiorstw wskazało niepewność gospodarczą jako poważny problem. Zmienność kursów walut, napięcia w handlu międzynarodowym i rosnące stopy procentowe utrudniają planowanie. Niestabilność polityczna dodatkowo wzmacnia ostrożniejsze podejście do inwestycji. Firmy coraz częściej analizują wiele scenariuszy. Coraz częściej opóźniają decyzje strategiczne i ograniczają ryzykowne projekty. W dłuższej perspektywie takie działania spowalniają rozwój całej gospodarki. Wysokie koszty pracy w Polsce potęgują skutki tej niepewności. Ograniczają one możliwości szybkiego reagowania na zmieniające się warunki rynkowe. Zmniejszają elastyczność finansową i zwiększają presję na rentowność przedsiębiorstw.
Rosnące ceny energii
53% firm odczuwa rosnące koszty energii. To wzrost o 3 pkt. proc. w porównaniu z lipcem i sygnał, że problem ma charakter strukturalny. Wzrost ten dotyka szczególnie przemysł energochłonny, gdzie udział energii w kosztach produkcji jest wysoki i wrażliwy na zmiany cen. Firmy inwestują w efektywność energetyczną, modernizację linii technologicznych i odnawialne źródła energii, takie jak fotowoltaika czy biogazownie, aby zmniejszyć zależność od rynku energii. Jednak wysokie koszty pracy w Polsce ograniczają dostępne budżety na te modernizacje, spowalniają tempo wdrażania projektów i wymuszają przesuwanie inwestycji na kolejne lata.
Zatory płatnicze
Połowa badanych narzeka na opóźnienia w płatnościach. Takie zjawisko destabilizuje codzienne funkcjonowanie firm i utrudnia planowanie. W branży TSL problem dotyczy aż 62% przedsiębiorstw. Wpływa on na terminowość realizacji usług oraz relacje z kontrahentami. Zatory obniżają płynność finansową i zwiększają ryzyko utraty partnerów biznesowych. Powodują też napięcia w łańcuchach dostaw. Dodatkowo wymuszają poszukiwanie dodatkowego finansowania pomostowego. Wysokie koszty pracy w Polsce sprawiają, że utrata terminowych wpływów jest szczególnie dotkliwa. Utrudnia to wypłatę wynagrodzeń, opłacenie składek i utrzymanie płynności operacyjnej.
Koszty finansowania i niedostępność produktów
Rosnące koszty kredytów uderzają w handel i transport. Zmniejszają skłonność do inwestowania w rozwój, modernizację i innowacje. Wysokie oprocentowanie powoduje, że firmy rezygnują z planów ekspansji. Często odkładają je w czasie, aby ograniczyć ryzyko nadmiernego zadłużenia. Niedostępność produktów najbardziej dotyka handel detaliczny (26%). Powoduje braki asortymentowe, utratę klientów oraz konieczność poszukiwania droższych alternatywnych dostawców. Firmy sygnalizują, że przy wysokich kosztach pracy w Polsce trudniej jest kompensować te straty. Coraz trudniej też utrzymywać konkurencyjne ceny. W dłuższej perspektywie może to osłabić ich pozycję rynkową.
MIK poniżej poziomu neutralnego – nastroje przedsiębiorców w sierpniu
Miesięczny Indeks Koniunktury (MIK) spadł do 97,8 pkt. To czwarty raz z rzędu poniżej progu neutralnego. Oznacza to, że w ujęciu ogólnym przeważają negatywne nastroje wśród przedsiębiorców. Wyzwania, takie jak wysokie koszty pracy w Polsce, skutecznie hamują poprawę klimatu gospodarczego.
Pozytywnie wyróżniają się trzy komponenty: płynność finansowa, wynagrodzenia i zatrudnienie. Ponad połowa firm ma środki na funkcjonowanie przez ponad trzy miesiące. To daje im pewną stabilność operacyjną mimo presji kosztowej.
Wartość sprzedaży i liczba nowych zamówień wzrosły m/m, ale pozostają poniżej poziomu neutralnego. W wielu branżach występuje nadmiar mocy produkcyjnych. Ogranicza to efektywność procesów i rentowność inwestycji. Wysokie koszty pracy w Polsce dodatkowo obciążają te przedsiębiorstwa. Zmniejsza to ich zdolność do adaptacji i utrzymania konkurencyjności.
Branżowe różnice w ocenie sytuacji
TSL i handel – optymizm w trudnych warunkach
Firmy TSL osiągnęły MIK na poziomie 103,7 pkt., a handel – 100,1 pkt. Oznacza to, że w tych sektorach nastroje są lepsze niż w pozostałych branżach. Przewagę mają firmy planujące wzrost zatrudnienia. Dzieje się tak mimo że wysokie koszty pracy w Polsce nadal stanowią istotne obciążenie dla budżetów. W TSL sprzyja temu stabilny popyt na usługi transportowe. W handlu sprzyja rosnąca liczba zamówień i sprzedaży, choć tempo wzrostu jest umiarkowane.
Produkcja i budownictwo – ostrożne prognozy
Produkcja odnotowuje nadmiar mocy w stosunku do popytu. Występują też ograniczone plany zatrudnienia. Wysokie koszty pracy w Polsce i rosnące ceny energii powodują, że wiele zakładów działa z niższą marżą. Budownictwo zmaga się ze spadkiem zamówień i mniejszą aktywnością inwestycyjną. Pojawiają się też trudności w utrzymaniu kadry. Dodatkowo potęguje to wpływ wysokich kosztów pracy w Polsce na kondycję finansową firm.
Usługi – słabsze wyniki
W usługach spadł udział firm deklarujących wzrost sprzedaży i zamówień. To osłabia perspektywy rozwoju sektora. Negatywne nastroje wynikają m.in. z presji kosztowej. Wysokie koszty pracy w Polsce ograniczają środki na inwestycje w technologie. Zmniejszają też fundusze na marketing i podnoszenie jakości usług.
Perspektywy i prognozy przedsiębiorstw
25% firm oczekuje poprawy swojej sytuacji w ciągu trzech miesięcy. Wskazuje to na ostrożny, ale wyraźny wzrost optymizmu wśród przedsiębiorców. W dużych firmach odsetek ten sięga 40%. Pokazuje to, że skala możliwości i rezerw kapitałowych wpływa na ocenę przyszłości. Wysokie koszty pracy w Polsce pozostają jednak istotnym czynnikiem ryzyka. Mogą one ograniczać tempo poprawy sytuacji, szczególnie w mniejszych przedsiębiorstwach. Te ostatnie dysponują mniejszymi zasobami finansowymi.
„Ponad połowa firm deklaruje zasoby wystarczające do funkcjonowania przez ponad trzy miesiące. Poziom zatrudnienia i wynagrodzeń pozostaje stabilny” – PIE, sierpień 2025.
Optymizm dotyczy szczególnie handlu i usług, gdzie rosną oczekiwania popytowe oraz planowane są inwestycje w rozwój oferty. W tych sektorach utrzymanie konkurencyjności wymaga jednak jednoczesnego radzenia sobie z wysokimi kosztami pracy w Polsce, które mogą ograniczać elastyczność cenową i zdolność do szybkiego reagowania na zmiany rynkowe.
Co wynika z raportu o wysokich kosztach pracy w Polsce?
Wysokie koszty pracy w Polsce pozostają kluczowym i długotrwałym wyzwaniem dla biznesu. Dzieje się tak mimo stabilnych planów zatrudnienia i umiarkowanego optymizmu w niektórych branżach. Problemy kosztowe i popytowe wzajemnie się nakładają. Tworzą złożone warunki rynkowe, w których utrzymanie konkurencyjności wymaga szczególnej ostrożności w planowaniu.
Firmy potrzebują wielowymiarowych rozwiązań łagodzących presję kosztową. Należy do nich wsparcie inwestycji w automatyzację, ulgi podatkowe, poprawa efektywności energetycznej oraz programy podnoszenia kwalifikacji pracowników. Wysokie koszty pracy w Polsce wymuszają na przedsiębiorstwach poszukiwanie innowacyjnych metod optymalizacji kosztów. Ma to na celu utrzymanie marż i dalszy rozwój.
Długoterminowo stabilność płac realnych i płynności finansowej może stać się fundamentem ożywienia gospodarczego. Będzie to możliwe pod warunkiem wdrożenia działań systemowych. Powinny one zrównoważyć wpływ wysokich kosztów pracy w Polsce na działalność operacyjną.
