Czy górnictwo w Polsce jest rentowne? Koszty, wyniki i dopłaty

Nie istnieje jeden wynik finansowy „polskiego górnictwa”. Rentowna może być grupa kapitałowa, choć jeden zakład wymaga restrukturyzacji. Kopalnia może generować gotówkę operacyjną, a równocześnie wykazać stratę po odpisie wartości aktywów. Odpowiedź zależy od surowca, okresu, firmy i poziomu rachunku.

Wyniki za 2025 rok pokazują rozpiętość. Grupa KGHM osiągnęła 3,7 mld zł zysku netto i 10,3 mld zł skorygowanej EBITDA. Bogdanka wypracowała 543,1 mln zł EBITDA, lecz po odpisie jednostkowy wynik netto był ujemny; spółka pokazywała także 263,8 mln zł zysku po oczyszczeniu o odpis. Grupa JSW zakończyła rok stratą netto 6,25 mld zł, w której znalazł się odpis aktywów 3,17 mld zł, a EBITDA bez zdarzeń jednorazowych wyniosła około minus 1,7 mld zł. Te liczby dotyczą firm o różnych produktach i strukturach.

Co właściwie ma być opłacalne

Pierwszy poziom to wynik operacyjny przedsiębiorstwa: czy sprzedaż produktu pokrywa bieżące koszty wydobycia, przeróbki i administracji. Drugi to ekonomika kopalni albo pola wydobywczego, wraz z inwestycjami potrzebnymi do utrzymania produkcji. Trzeci obejmuje wynik po amortyzacji, finansowaniu, podatkach i odpisach. Czwarty dotyczy bilansu sektora wraz z pomocą publiczną i kosztami zamknięcia.

Osobnym pytaniem jest wpływ zakładu na gospodarkę regionu. Wynagrodzenia, zamówienia u dostawców i podatki mają znaczenie dla otoczenia, lecz nie zamieniają straty spółki w zysk. Tak samo dodatni wynik przedsiębiorstwa nie przesądza, że każdy skutek środowiskowy został uwzględniony w cenie produktu.

Dlatego zdanie „górnictwo się opłaca” powinno zawsze wskazywać komu, w jakim okresie i przy jakim sposobie liczenia.

Z czego powstaje wynik kopalni

Przychód zależy od ilości produktu handlowego, jego jakości i ceny. Tona urobku nie musi dać tony produktu. Węgiel jest wzbogacany i sortowany, a ruda miedzi zawiera niewielki procent metalu. Uzysk decyduje, ile towaru można sprzedać z wydobytej masy.

Po stronie kosztów znajdują się wynagrodzenia, energia, materiały, transport, części, usługi i opłaty. Kopalnia podziemna utrzymuje wentylację, odwadnianie, szyby i wyrobiska niezależnie od krótkotrwałego spadku produkcji. Musi też drążyć chodniki albo budować szyby, aby za kilka lat mieć dostęp do kolejnej partii złoża. W odkrywce odpowiednikiem jest zdejmowanie nadkładu i przesuwanie ciągów technologicznych.

Na wynik księgowy wpływają amortyzacja, finansowanie i odpisy. Jeśli prognozowane przepływy z aktywa maleją, spółka może obniżyć jego wartość w bilansie. Taki odpis pogarsza wynik okresu, choć nie oznacza wypłaty identycznej kwoty w gotówce w dniu księgowania. Nie wolno go ignorować, ale trzeba oddzielić od bieżącej zdolności operacyjnej.

Czynnik	Jak działa	Wskaźnik do sprawdzenia	Gdzie go szukać
cena surowca	zmienia przychód z tej samej ilości	średnia cena sprzedaży	raport spółki, indeks rynkowy
jakość i uzysk	wpływa na ilość i wartość produktu	uzysk, parametry jakościowe	raport operacyjny
geologia i głębokość	zwiększa nakłady i koszty ruchu	postęp robót, długość dróg	raport techniczny
wydajność	rozkłada koszty stałe na produkcję	tony na pracownika lub dniówkę	ARP, raport spółki
energia i materiały	obciążają koszt jednostkowy	koszt produkcji	sprawozdanie zarządu
inwestycje	utrzymują dostęp do przyszłego złoża	CAPEX	rachunek przepływów
odpis aktywów	zmniejsza EBIT i wynik netto	zdarzenia jednorazowe	noty do sprawozdania
wsparcie publiczne	finansuje wskazane zadania i osłony	dotacje, dokapitalizowanie	ustawa, budżet, raport firmy

KGHM: dodatni wynik, ale nie tylko polskie kopalnie

Grupa KGHM uzyskała w 2025 roku ponad 36 mld zł przychodów, 10,3 mld zł skorygowanej EBITDA i 3,7 mld zł zysku netto. Produkcja miedzi płatnej wyniosła 710 tys. ton. Wynik pokazuje, że górnictwo i metalurgia metali mogą być rentowne przy sprzyjających cenach, odpowiedniej produkcji i kontroli kosztów.

Nie jest to jednak rachunek samych trzech polskich kopalń. Grupa ma huty i aktywa zagraniczne, które wytworzyły 48 proc. EBITDA. Wahania cen miedzi, srebra i walut wpływają na przychody, a podatek od wydobycia niektórych kopalin obciąża działalność krajową. Do utrzymania produkcji potrzebne są kosztowne inwestycje w głębsze partie złoża.

Bogdanka: marża operacyjna i ciężar odpisu

W 2025 roku Grupa LW Bogdanka osiągnęła 2,854 mld zł przychodów i 543,1 mln zł EBITDA. Produkcja węgla handlowego wyniosła 7,57 mln ton, a sprzedaż 7,65 mln ton. Na wyniki wpłynęło też odszkodowanie w wysokości 144,85 mln zł związane ze szkodą w podziemnych aktywach.

Spółka komunikowała 263,8 mln zł zysku netto po oczyszczeniu o odpis. Dane raportowe wskazywały jednocześnie ujemny jednostkowy wynik netto po uwzględnieniu utraty wartości aktywów. Obie informacje mogą być prawdziwe, ale odpowiadają na inne pytania. EBITDA pokazuje wynik przed amortyzacją i finansowaniem. Wynik oczyszczony pomaga śledzić operacje, natomiast raportowany odzwierciedla także zmianę oceny wartości majątku.

Bogdanka jest producentem węgla energetycznego zależnym od popytu kilku dużych odbiorców. Presja cenowa i malejące zapotrzebowanie energetyki wpływają na perspektywę nawet wtedy, gdy kopalnia ma relatywnie dobrą wydajność. Szersze tło opisuje analiza przyszłości Bogdanki.

JSW: węgiel koksowy nie chroni przed cyklem

Grupa JSW osiągnęła w 2025 roku około 9,4 mld zł przychodów i stratę netto 6,25 mld zł. Odpis wartości aktywów wyniósł 3,17 mld zł. EBITDA bez zdarzeń jednorazowych była ujemna i sięgnęła około minus 1,7 mld zł. Spadek cen węgla koksowego i koksu, niekorzystne kursy walut oraz trudne otoczenie hutnictwa zbiegły się z kosztami i problemami operacyjnymi.

Odjęcie odpisu nie zmieniłoby automatycznie sytuacji w rentowną, ponieważ oczyszczony wynik operacyjny również był ujemny. Z drugiej strony nie wolno utożsamiać całej straty z wypływem gotówki. Do oceny płynności potrzebne są przepływy, poziom środków, zadłużenie i harmonogram zobowiązań. Rozwinięcie znajduje się w analizie kryzysu finansowego JSW.

Dlaczego węgiel energetyczny otrzymuje wsparcie

W kopalni o wysokich kosztach stałych spadek produkcji nie obniża wydatków w tej samej proporcji. Szyby, wentylacja, odwadnianie i bezpieczeństwo nadal działają. Natychmiastowe zamknięcie mogłoby ograniczyć straty operacyjne, ale tworzy koszt technicznej likwidacji, szkód, zabezpieczenia sąsiednich zakładów oraz gwałtownej utraty zatrudnienia.

Państwo wybrało model stopniowej redukcji zdolności części sektora. Ustawa obowiązująca od 1 stycznia 2026 roku pozwala przedsiębiorstwom objętym systemem samodzielnie prowadzić likwidację i przewiduje finansowanie określonych zadań oraz osłon. Są to środki związane z wygaszaniem, a nie certyfikat rentowności wydobycia.

W 2026 roku PGG wskazywała wniosek o 5,6 mld zł dopłat, przy spadku przychodów. Sama wysokość wsparcia nie mówi, ile kosztuje tona w konkretnej kopalni. Potrzebny jest podział na pokrywane zadania, produkcję, sprzedaż i koszty jednostkowe. Zasady oraz harmonogram zmian opisuje artykuł o likwidacji kopalń i umowie społecznej.

Czy import dowodzi nierentowności krajowych kopalń

Cena w porcie lub na granicy nie jest pełnym kosztem dostarczenia paliwa do elektrowni. Dochodzi transport kolejowy, przeładunek, magazynowanie i dopasowanie jakości. Kontrakty mogą mieć różne terminy oraz formuły cenowe. Krajowy producent bywa bliżej odbiorcy, lecz może mieć wyższy koszt wydobycia.

Bezpieczeństwo dostaw jest wartością gospodarczą, ale samo nie tworzy zysku w rachunku spółki. Jeśli państwo płaci za utrzymanie zdolności lub kontrolowane wygaszanie, trzeba pokazać ten koszt oddzielnie. Porównanie powinno obejmować tę samą jakość, miejsce dostawy i okres.

Koszt zamknięcia należy do rachunku całego życia kopalni

Zakład nie znika po zakończeniu sprzedaży. Trzeba zlikwidować lub zabezpieczyć wyrobiska i szyby, utrzymać ochronę sąsiednich kopalń, zarządzać wodą, naprawiać szkody i rekultywować teren. Przedsiębiorca tworzy fundusz likwidacji zakładu górniczego, lecz w sektorze objętym systemem wsparcia część zadań może być finansowana także z instrumentów publicznych po wykorzystaniu wskazanych środków własnych.

Porównanie dwóch kopalń wyłącznie według bieżącego kosztu tony pomija etap życia. Zakład kończący wydobycie może ograniczać inwestycje produkcyjne, a jednocześnie ponosić rosnące koszty przygotowania likwidacji. Kopalnia rozwojowa wykazuje wysoki CAPEX, który ma zapewnić dostęp do złoża za kilka lat. Obie sytuacje obniżają wolny przepływ gotówki, ale mają inne znaczenie.

Pełna ocena projektu dyskontuje przyszłe przychody, nakłady, koszty ruchu oraz zamknięcia. Wynik roczny spółki jest tylko jednym przekrojem tego rachunku.

Sześć liczb ważniejszych od jednego wyniku netto

W analizie kilku lat warto śledzić:

1. produkcję i sprzedaż produktu handlowego,
2. średnią cenę sprzedaży,
3. gotówkowy koszt jednostkowy,
4. EBITDA raportowaną i oczyszczoną,
5. przepływy pieniężne z działalności operacyjnej,
6. nakłady inwestycyjne potrzebne do podtrzymania wydobycia.

Jedna dobra cena może poprawić kwartał, choć kopalnia nie przygotowuje nowych frontów. Niski CAPEX zwiększy bieżący przepływ, ale osłabi przyszłą produkcję. Wysoka EBITDA nie uwzględnia pełnego kosztu odtworzenia majątku. Wskaźniki trzeba czytać razem.

Część górnictwa w Polsce jest rentowna i finansuje rozwój. Część działa pod silną presją cyklu lub kosztów. Inna część funkcjonuje w modelu kontrolowanego wygaszania ze wsparciem publicznym. Bez wskazania surowca, przedsiębiorstwa, kopalni i okresu pytanie o rentowność jest zbyt szerokie, aby odpowiedzieć jedną liczbą.

Rentowność zmienia się wraz z jednostką analizy

Wyobraźmy sobie ścianę, która pokrywa bezpośrednie koszty urabiania. Kopalnia nadal może być nierentowna po doliczeniu drążenia nowych chodników, wentylacji, szybu, administracji i finansowania. Z kolei słabsza ściana może być utrzymywana przez krótki czas, jeśli jej zakończenie pozwala bezpiecznie przejść do lepszego pola i wykorzystać wspólną infrastrukturę.

Podobnie działa grupa kapitałowa. Zysk huty może poprawiać skonsolidowany wynik, choć kopalnia ma presję kosztową. Aktywa zagraniczne mogą równoważyć słabszy segment krajowy. Inwestor otrzymuje wynik grupy, zarząd kopalni potrzebuje rachunku zakładu, a państwo analizuje dodatkowo pomoc publiczną i skutki zamknięcia.

Każda odpowiedź o opłacalności powinna zatem podać poziom: tona produktu, front wydobywczy, kopalnia, spółka czy grupa. Bez tego dodatnia i ujemna ocena mogą opisywać ten sam podmiot, lecz inne fragmenty jego działalności.

Źródła

1. KGHM Polska Miedź, raport roczny i prezentacja wyników Grupy za 2025 r.
2. Lubelski Węgiel Bogdanka, raport roczny Grupy za 2025 r.
3. Jastrzębska Spółka Węglowa, raport roczny oraz komunikat o wynikach Grupy za 2025 r.
4. Ustawa o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 520.
5. Polska Grupa Górnicza, podsumowanie 2025 r. i informacje o planie finansowym na 2026 r.